پژوهشگران این موزه به این نتیجه رسیدند که این سه اثر در طول جنگ داخلی دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ از کامبوج استخراج شدهاند
چپ: الهه اوما، قرن دهم، کامبوج، سنگ. راست: پرجنپارامیتا («کمال حکمت»)، حوالی ۱۲۰۰، کامبوج، آلیاژ مسی. هر دو: موزه ملی هنرهای آسیایی، اسمتسون. عکس توسط رابرت هارل
موزه ملی هنرهای آسیایی اسمتسون (NMAA) در واشنگتن، دیسی، پس از ارزیابی داخلی که نشان داد این اشیاء در طول جنگ داخلی (۱۹۶۷‑۱۹۷۵) از کامبوج خارج شدهاند، بهصورت داوطلبانه سه مجسمه را به دولت کامبوج بازگرداند.
آثار بازگرداندهشده شامل سر سنگی هاریهارا، خدای ترکیبی که عناصر شیوآ و ویشنو را در خود دارد، از قرن دهم، که طرحهای حجاری تزئیندار آن با دیگر آثار معبد پریروپ همخوانی دارد؛ مجسمه سنگی به ارتفاع چهار قدم از الهه اوما، نیز از قرن دهم، که جزئیات آن به معبد پنهام بخنگ تعلق دارد؛ و مجسمه برنزی از پرجنپارامیتا، الهه حکمت متعالی، حدود سال ۱۲۰۰ میباشد.
چیِس اف. رابینسون، مدیر NMAA، به روزنامه هنر گفت: «شواهد بسیار قویای وجود دارد که نشان میدهد هر سه قطعه از کامبوج، در بستر جنگ، خشونت و فروپاشی نظم، به خارج رفتهاند. تمام سه قطعه میتوانند به دلالان مشکلساز مرتبط باشند و هیچ مدرکی یافت نشد که به ما اطمینان بدهد این آثار در شرایط دیگری بهدست آمدهاند. بنابراین پس از تحقیقات داخلی فراوان و چندین بازدید از کامبوج، ما بهطور نزدیک با وزارت فرهنگ و هنرهای زیبا و نماینده قانونی آن، ایندن بریج، همکاری کردیم، اطلاعاتی که در اختیار داشتیم را به اشتراک گذاشتیم و به این نتیجه رسیدیم که هر سه قطعه باید بازگردانده شوند.»
اسمتسون ۷۷ شیء سارقشده از یمن را در چارچوب توافقنامهٔ نگهداری مشترک به نمایش میگذارد
اینها اولین بازگشتهای NMAA تحت حاکمیت سیاست «نگهداری مشترک و بازگشتهای اخلاقی» اسمتسون هستند، سیاستی که در آوریل ۲۰۲۲ برای تکمیل سیاست بازگشتهای قانونی — یعنی بازگرداندن اشیائی که بهسرقت یا بهصورت غیرقانونی صادر شدهاند — اتخاذ شد. در مورد این سه شیء، دولت کامبوج و نمایندگان آن هیچ استعلامی نکردند. اما تیم پژوهشگران تماموقت مؤسسه، متشکل از چهار پژوهشگر منبعی، به این نتیجه رسیدند که این اشیاء بهنظر میرسد بهصورت غیراخلاقی از کشور رفتهاند، بنابراین این «بازگشت اخلاقی» است نه «بازگشت قانونی».
چیِس اف. رابینسون اضافه کرد: «در نتیجه مباحثات داخلی — که بخشی از آن به بررسی چگونگی ترکیب مجموعههای آسیایی و آفریقایی و همچنین مجموعههای بومی آمریکا و آمریکای شمالی میپرداخت — سیاست بازگشتهای قانونی ناکافی بهنظر میرسید، بنابراین این سیاست «نگهداری مشترک و بازگشتهای اخلاقی» توسعه یافت. این سیاست چه میکند — و به شدت بر مفهوم آسیب به جوامع منبع متمرکز است — این است که واحدهای اسمتسون مانند ما را توانمند میسازد تا با شرکای شناختهشده (مانند وزارت فرهنگ کامبوج در این مورد) بهدنبال بازگرداندن یا دیگر روشهای نگهداری مشترک بگردیم.»
سر هاریهارا، اواسط قرن دهم، کامبوج، سنگ. تصویر: موزه ملی هنرهای آسیایی، اسمتسون. عکاسی: رابرت هارل
هر سه شیء بازگرداندهشده به NMAA از طریق دو اهدای آرثر ام. ساکلر در سال ۱۹۸۷ (به نام او ساختمان شرق موزه نامگذاری شده است) و یک اهدای دیگر توسط گیلبرت و آن کینی در سال ۲۰۱۵ صورت گرفتهاند و اسنادی مبنی بر خروج قانونی آنها از کامبوج همراه نبود. رابینسون میگوید سیاستهای موزه در زمینه خریدها و پذیرش اهدایها از سال ۲۰۱۵، و حتی از سال ۱۹۸۷، بهصورت چشمگیری تکامل یافتهاند. این به معنای عبور از صرف رعایت پیمان یونسکو ۱۹۷۰ درباره اموال فرهنگی و همکاری با سرپرستهای داخلی موزه، پژوهشگران منبعی، و همچنین شرکای دولتی و مؤسسی در سراسر جهان است.
چیِس اف. رابینسون گفت: «وقتی نمیتوانیم سندی را که ممکن است پیوند گمشدهای در منبعشناسی را نشان دهد، دنبال کنیم یا پیدا کنیم، با وزارتخانهها و سفارتخانهها تماس میگیریم و تمام تلاش خود را میکنیم تا مسئولانه رفتار کنیم.» او افزود: «از نگاه عملی، این به این معنی است که زمان زیادی میگیرد. فرصتهای اهدایی که بهسرمان میرسند گاهی یک سال تا یک سال و نیم طول میکشد تا بتوانیم برای پذیرش اهدای آماده شویم. و گاهی، نه به ندرت، ما اهدایها را رد میکنیم.»
پادکست «دینامایت داگ» پیشرو در ژانر «میراث سارقشده» است — اما هنوز به اوج نرسیده
NMAA و وزارت فرهنگ و هنرهای زیبا کامبوج در حال حاضر در حال برنامهریزی برای مراسم بازگرداندن آثار هستند. در همین حین، مجسمه پرجنپارامیتا به عنوان بخشی از نمایشگاه طولانیمدت هنر شناخت در جنوب آسیا، جنوبشرق آسیا و هیمالیا به نمایش گذاشته میشود. (دو اثر دیگر در حال حاضر به نمایش درنمیآیند.)
مسئلهی میراث کامبوج در دههٔ اخیر مورد بررسی و نظارت فزایندهای در موزههای ایالات متحده و فراتر از آن قرار گرفته است، زیرا شبکههای گستردهی قاچاقی که با معاملهگران آثار عتیقهای نظیر داگلاس لاتچفورد، سوبهاش کاپور و دیگران مرتبط هستند، بهعموم رسیدهاند. مؤسسی همچون موزه هنر متروپولیتن در نیویورک، موزه هنر کلیولند و موزه هنر دنور، دهها شیء عتیقه که در طول جنگ داخلی و دورهٔ رژیم خمر از کامبوج رفته بودند، به این کشور بازگرداندهاند.
